Małżeństwo w kościele katolickim jest traktowane, podobnie jak chrzest czy kapłaństwo, jako sakrament i jako takiego nie da się zmienić czy anulować. Jest to związek zawarty przed Bogiem. Są jednak tzw. sądy duchowne, które zajmują się stwierdzaniem, czy akt małżeństwa nie był nieważny od początku, a więc w chwili jego zawarcia.
    Kodeks Prawa Kanonicznego mówi o dokładnie dwunastu takich przeszkodach. Poniżej omówię je wszystkie.

1. Przeszkoda wieku.
    Dolną granicą wieku, wymaganą w prawie kanonicznym, jest dla mężczyzny 16 lat, a dla kobiety 14. Oczywiście należy w tej kwestii uwzględnić również prawo obowiązujące w danym kraju. Przypomnę, że w Polsce wymagane jest ukończenie 18 lat przez oboje nowożeńców.

2. Przeszkoda niemocy płciowej.
    Niemoc płciowa to nie to samo, co niepłodność. Istotą małżeństwa jest więź pomiędzy małżonkami zarówno duchowa, jak i fizyczna. Dlatego też niezdolność do odbywania stosunków płciowych przez jednego lub oboje małżonków czyni małżeństwo nieważnym. Pod warunkiem oczywiście, że zaistniała ona jeszcze przed zawarciem związku, a nie w trakcie.
   Niepłodność może powodować nieważność związku tylko w sytuacji, w której osoba bezpłodna celowo zataiła ten fakt.

3. Przeszkoda węzła małżeńskiego.
    W kościele katolickim wielożeństwo nie jest prawnie dozwolone. Zawarcie kolejnego związku małżeńskiego jest możliwe dopiero po zakończeniu się poprzedniego, a to następuje w chwili śmierci współmałżonka lub w przypadku stwierdzenia nieważności aktu małżeństwa.

4. Przeszkoda różnej wiary.
    Nieważne może być również małżeństwo osoby ochrzczonej w kościele katolickim z osobą nieochrzczoną lub niewierzącą. Jednak od tej przeszkody, przy spełnieniu pewnych warunków, biskup może udzielić dyspensy.

5. Przeszkoda święceń.
    Osoby, które przyjęły święcenia, czyli zdecydowały się oddać swoje życie Bogu i kościołowi, żyjąc w celibacie, nie mogą tego faktu odwołać. W związku z tym nie jest możliwe zawarcie przez nich związku małżeńskiego.
    Odstępstwo od tej przeszkody jest możliwe tylko w przypadku stwierdzenia nieważności przyjętych święceń lub też dzięki dyspensie papieskiej, której uzyskanie jest jednak bardzo trudne.

6. Przeszkoda ślubu czystości.
    Jeśli ktoś złożył w instytucie zakonnym publiczny i, co najważniejsze, wieczysty (!) ślub czystości, również nie może zawrzeć związku małżeńskiego. Zgodnie z prawem naturalnym winien jest dochować tego ślubu, a małżeństwo wymagało by od niego spełnienia obowiązku współżycia fizycznego. Obydwie przysięgi wykluczają się nawzajem.
    Dyspensę od tej przeszkody można uzyskać tylko w Watykanie.

7. Przeszkoda uprowadzenia.
    Ta przeszkoda wydaje się być raczej oczywista. Osoba uprowadzona lub przetrzymywana z zamiarem przymuszenia jej do małżeństwa, nie składa swojej przysięgi dobrowolnie, co czyni akt małżeński nieważnym.
    Choć dziś takie porwania są rzadkością, to przymuszania do zawarcia związku niestety się zdarzają. Do niedawna w wyniku presji społecznej lub, co gorsza, ze strony rodziców, do małżeństwa przymuszano osoby młode, np.w nieślubnej ciąży. Dziś takie sytuacje zdarzają się zdecydowanie rzadziej. Jeśli jednak zaistnieją, to osoba zmuszona do małżeństwa powinna jak najszybciej zgłosić ten fakt biskupowi.
    Ta przeszkoda nie występuje w sytuacji, gdy oboje nowożeńców zdecydowało się na wspólną ucieczkę z domu i zawarcie związku wbrew woli rodziców.

8. Przeszkoda występku.
    Występek, czyli przestępstwo, którego ta przeszkoda dotyczy, to zabójstwo swojego współmałżonka w celu zawarcia małżeństwa z kimś innym lub zabójstwa współmałżonka osoby, z którą ktoś zamierza się związać. Przy czym nie rozróżnia się tu, czy udział w zabójstwie był bezpośredni, czy pośredni. Jakikolwiek związek danej osoby z takim przestępstwem, czyni akt małżeński nieważnym.

9. Przeszkoda pokrewieństwa.
    Nigdy nie zezwala się na małżeństwo osób spokrewnionych w linii prostej, np. ojca z córką, babci z wnukiem, czy też pradziadka z prawnuczką. Co do pokrewieństwa w linii bocznej, np. kuzyna z kuzynką, niedozwolone jest pokrewieństwo aż do czwartego stopnia, czyli osoby mające różnych rodziców, różnych dziadków, a tych samych pradziadków. Przy czym osobom mającym tych samych dziadków lub pradziadków biskup może udzielić dyspensy.

10. Przeszkoda powinowactwa.
    Osoby związane powinowactwem, to osoby będące rodziną nie ze względu na krew, a zawarty związek małżeński. Przeszkoda dotyczy powinowactwa w linii prostej we wszystkich stopniach. Dlatego też nieważnym będzie związek pomiędzy: teściem a synową, ojcem a pasierbicą, macochą a pasierbem, teściową a zięciem i wszystkimi innym podobnymi kombinacjami.
    Dyspensy od tej przeszkody może udzielić biskup.

11. Przeszkoda przyzwoitości publicznej.
    Podobnie jak w przeszkodzie powinowactwa, z tą różnicą, że dotyczy relacji w związkach nieformalnych, czyli konkubinatach.
    Przeszkoda występuje w związkach jednej ze stron, a rodziną drugiej strony w stopniu pierwszym linii prostej, czyli np. nieformalnego teścia z nieformalną synową.

12. Przeszkoda pokrewieństwa prawnego.
    Przez pokrewieństwo prawne rozumie się adopcję. Nie ważnym jest akt małżeński pomiędzy osobą adoptującą i adoptowaną oraz osobą adoptowaną i dziećmi adoptującego.
    Dyspensy może udzielić biskup.

    Mam nadzieję, że mimo zaznajomienia was z tymi zawiłościami prawnymi, nie będziecie musieli nigdy z tej wiedzy skorzystać.(tt)