W tym pięknym i uroczystym dniu, jakim jest dzień ślubu, rzadko kto zastanawia się nad formalno-prawnym skutkiem tej ceremonii. W chwili zawarcia związku małżeńskiego powstaje pomiędzy małżonkami nowa sytuacja majątkowa, tzw. ustawowa wspólność majątkowa. I mimo że to stwierdzenie wydaje się być oczywistym, zastanawiam się czy na pewno każdy wie, jakie konsekwencje ze sobą niesie?

W każdym małżeństwie wyróżniamy trzy rodzaje własności, tj. majątek wspólny, odrębny majątek żony, odrębny majątek męża.

Majątkiem wspólnym określamy dorobek małżeński, który powstaje przez cały czas trwania wspólności majątkowej. W jego skład wchodzą:

• dochody współmałżonków uzyskane z tytułu umowy o pracę (zlecenie, o dzieło), prowadzenia firmy lub wynajmu lokalu (nawet jeśli formalnym właścicielem jest tylko jeden ze współmałżonków), itp.
• nieruchomości i ruchomości nabyte po ślubie ze wspólnych funduszy
• środki pieniężne gromadzone w funduszu emerytalnym (III filar)
• majątek dziedziczony (spadek), z wyjątkiem sytuacji, w której spadkodawca personalnie wskazuje jednego ze współmałżonków jako spadkobiercę,
• długi

W skład majątku wspólnego nie wchodzą:

• ruchomości i nieruchomości nabyte przez jednego ze współmałżonków przed zawarciem związku,
• majątki pozyskane w wyniku dziedziczenia lub darowizny, gdy darczyńca wskazał personalnie, komu je przekazał,
• majątek, który został nabyty ze środków pozyskanych ze sprzedaży majątku dziedziczonego lub nabytego przed zawarciem małżeństwa,
• przedmioty będące narzędziami pracy jednego ze współmałżonków, przy czym nie dotyczy to maszyn rolniczych, czy samochodów (np. taksówka)
• przedmioty osobiste, jak bielizna, ubranie, proteza,
• również hobby, pod warunkiem, że jego koszty nie odbiegają rażąco od innych w majątku wspólnym,
• prawa niezbywalne, jak np. prawo użytkowania, prawo do alimentacji itp.
• dochody uzyskane w wyniku odszkodowania za uszkodzenie ciała lub doznaną krzywdę,
• nagrody literackie i inne, prawa autorskie, patenty itp. i dochody z tym związane,

Dokładnie tę kwestię regulują przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązuje zasada, że wszystko, co nie jest przedmiotem majątku odrębnego, jest objęte wspólnością majątkową.

Majątek wspólny jest niepodzielny, co oznacza, że nawet jeśli małżonkowie ustalą miedzy sobą jakiś podział majątku lub dziedziny, w których każde z nich zarządza, nie niesie to za sobą skutku formalno-prawnego. W związku z tym np. decyzja o sprzedaży samochodu lub mieszkania wymaga zgody drugiego współmałżonka lub, przy jej braku, może o tym zdecydować sąd.

Należy zwrócić uwagę na zasadę odpowiedzialności majątkiem wspólnym, która wynika z zasady wspólności majątkowej. Szczególnie dotyczy to kwestii długów. Otóż każdy wierzyciel może zażądać zaspokojenia swoich roszczeń z majątku wspólnego, nawet gdy dłużnikiem jest tylko jedno ze współmałżonków. Dlatego bardzo uważnie należy czytać umowy kredytowe, w których bank nie wymaga zgody współmałżonka. Oczywiście nie dotyczy to długów zaciągniętych przed ślubem.

Najlepszym formalno-prawnym sposobem na określenie wzajemnych relacji majątkowych w małżeństwie jest tzw. intercyza, czyli majątkowa umowa małżeńska wyłączająca wspólność ustawową. Dzięki niej można nie tylko ograniczyć czy wyłączyć, ale i rozszerzyć wspólność określoną w ustawie.

Taką umowę należy zawrzeć w formie aktu notarialnego w obecności notariusza, którego obowiązkiem jest niedopuszczenie do zawarcia umowy niezgodnej z prawem. Intercyzę najlepiej podpisać przed zawarciem związku małżeńskiego, czyli przed powstaniem jakichkolwiek zobowiązań lub majątku, z którego rozdziałem może być w przyszłości problem.

Nie słuszną jest opinia, że rozdzielność majątkowa jest domeną osób żyjących na granicy prawa lub poza nią. W niektórych przypadkach może być ona nawet konieczna, np. gdy jedno ze współmałżonków prowadzi działalność gospodarczą objętą dużym ryzykiem finansowym. Albo gdy nie ma pewności co do szczerości intencji zawarcia związku małżeńskiego, czyli tzw. ślubu dla pieniędzy.

Należy jednak wiedzieć, że powoływanie się względem wierzycieli na rozdzielność majątkową jest możliwe tylko wtedy, gdy był im ten fakt wiadomym wcześniej, czyli np. kopię aktu notarialnego należy przedstawić w banku przed podpisaniem umowy kredytowej.

Mam nadzieję, że choć trochę rozjaśniłem wam temat wspólności i rozdzielności majątkowej. Tych bardziej dociekliwych namawiam do zapoznania się z treścią ustawy lub do konsultacji z notariuszem.

Pamiętajcie, że zawarcie związku małżeńskiego jest bez wątpienia momentem przełomowym dla większości młodych ludzi i wejściem w tzw. dorosłe życie. Od tej chwili będziecie ponosić konsekwencje swoich decyzji. Dlatego życzę wszystkim nowożeńcom, tym z intercyzą i tym bez, samych trafnych małżeńskich decyzji.